İzmir Göbekotu Bilim Dünyasına Kazandırıldı

İzmir’de yürütülen bilimsel araştırmalar, Türkiye florasına yeni bir tür kazandırdı. Ege Üniversitesi Botanik Bahçesi ve Herbaryum Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Yıldırım’ın da aralarında bulunduğu araştırma ekibi, İzmir’in Ödemiş ilçesinde yeni bir bitki türü keşfetti.

Ege Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesinden araştırmacıların ortak çalışmasıyla tanımlanan türün bilimsel adı “Umbilicus choripetalus”, Türkçe adı ise “İzmir Göbekotu” olarak önerildi. Yeni tür, uluslararası bilimsel taksonomi dergisi Phytotaxa’da yayımlanan makale ile bilim dünyasına duyuruldu.

Prof. Dr. Hasan Yıldırım, İzmir Göbekotu’nun göbekotu cinsi içerisinde bugüne kadar bilinen tüm türlerden belirgin biçimde ayrıldığını belirtti. Türü farklı kılan en önemli özelliğin çiçek yapısı olduğunu vurgulayan Yıldırım, Umbilicus choripetalus’un taç yapraklarının tabana kadar tamamen ayrıldığını ve yıldız biçimli bir çiçeğe sahip olduğunu ifade etti. Bu özelliğin, göbekotu cinsi içinde ilk kez gözlemlendiği kaydedildi.

Yeni türün yetişme alanına ilişkin bilgi veren Prof. Dr. Yıldırım, bitkinin yalnızca İzmir’in Ödemiş ilçesindeki Ovacık Platosu’nda, yaklaşık 1300–1400 metre rakımda, volkanik kaya çatlaklarında yetiştiğini söyledi. En yakın akrabalarının yalnızca kireçtaşı kayaçlarda yaşadığını belirten Yıldırım, İzmir Göbekotu’nun volkanik zeminlere bağlı olmasının türü ekolojik açıdan da özgün kıldığını dile getirdi.

Çalışma kapsamında türün yalnızca morfolojik özellikleri değil, genetik yapısı da incelendi. Yapılan DNA analizleri sonucunda Umbilicus choripetalus’un yakın türleriyle akraba olmakla birlikte, genetik olarak ayrı ve izole bir soy oluşturduğu belirlendi. Bu bulgular, türün yeni bir bilimsel takson olarak tanımlanmasını güçlü biçimde destekledi.

Göbekotu cinsinin dünya genelinde 16 türle temsil edildiğini aktaran Prof. Dr. Yıldırım, bu türlerin Avrupa, Akdeniz Havzası, Yakın Doğu, Afrika ve Hindistan’a uzanan geniş ancak parçalı bir yayılışa sahip olduğunu ifade etti. Türkiye’de bugüne kadar bu cinse ait yedi türün bilindiğini ve tamamının Türkiye dışında da yayılış gösterdiğini belirten Yıldırım, İzmir Göbekotu’nun tanımlanmasıyla birlikte göbekotu cinsi içinde Türkiye’ye özgü ilk endemik türün bilimsel olarak ortaya konduğunu söyledi.

Türün korunmasının önemine de dikkat çeken Prof. Dr. Yıldırım, bugüne kadar yalnızca tek bir lokaliteden bilinen ve yaklaşık 550 bireylik bir popülasyona sahip olan İzmir Göbekotu için, Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN) kriterlerine göre “Hassas (Vulnerable)” koruma statüsünün önerildiğini açıkladı. Bu keşfin, Batı Anadolu’nun henüz yeterince bilinmeyen biyolojik çeşitliliğine ışık tuttuğu vurgulandı.

Çalışma; Ege Üniversitesi, Hacettepe Üniversitesi ve farklı kurumlardan bilim insanlarının katkılarıyla yürütüldü. Türün arazi çalışmaları, morfolojik incelemeleri ve bilimsel tanımı Prof. Dr. Hasan Yıldırım ve Dr. Tuğkan Özdöl tarafından yapılırken, genetik ve filogenetik analizler Hacettepe Üniversitesi’nden Dr. Barış Özüdoğru ve Dr. Ilgın Deniz Can tarafından gerçekleştirildi. Arazi ve laboratuvar çalışmalarına çok sayıda araştırmacı katkı sundu.